Białystok - Warszawa

Białystok

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta Białystok. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 53°07′0″N 23°10′0″E / 53.11667, 23.16667

Białystok
Herb Flaga
Herb Białegostoku Flaga Białegostoku
Województwo podlaskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Białystok
miejska
Prawa miejskie 27 lipca 1692 (XVII w.)
Prezydent miasta dr Tadeusz Truskolaski
Powierzchnia 102,12 [1] km²
Położenie (punkt) 53° 07' N
23° 10' E
Wysokość 120-160 m n.p.m.
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość
• aglomeracja
294 26529
2887 os./km²
395 tys. (2008) [Urząd Miejski]
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 +(48) 85
Kod pocztowy 15-XXX
Wikiźródła wszystkie kody
Tablice rejestracyjne BI
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Białystok"
Białystok
TERC10
(TERYT)		 2061011
SIMC10 0922410
Miasta partnerskie Holandia Eindhoven
Rosja Kaliningrad
Litwa Kowno
Łotwa Jełgawa
Białoruś Grodno
Stany Zjednoczone Milwaukee
Francja Dijon
Polska Częstochowa
Węgry Miszkolc
Urząd miejski3
ul. Słonimska 1 15-950 Białystok
tel. (+48) 85 869-60-00; faks (+48) 85 878-62-65
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta
Barokowy Pałac Branickich
Klasycystyczny Pałac Lubomirskich
Ogród francuski przy Pałacu Branickich
Pałac Hasbacha
Ulica Lipowa nocą
Cerkiew św. Marii Magdaleny
Oficjalna pieczęć prezydenta miasta
Katedra Wniebowzięcia NMP (wybudowana: 1900-1905)
Cerkiew św. Ducha (ul. Antoniuk Fabryczny)
Dawna synagoga Piaskower (obecnie biura), ul. Piękna
Ratusz – Muzeum Podlaskie
Kościół św. Rocha
Park Planty
Cerkiew św. Mikolaja

Białystok (białorus. Беласток, lit. Balstogė, esp. Bjalistoko) – miasto wojewódzkie w Polsce, leżące nad rzeką Białą (lewy dopływ Supraśli). Jest największym miastem północno-wschodniej Polski i stolicą województwa podlaskiego. Stanowi powiat grodzki Białystok i jest stolicą powiatu białostockiego (powiat ziemski).

Wśród miast wojewódzkich Polski, Białystok jest drugim miastem pod względem gęstości zaludnienia, jedenastym pod względem ludności i trzynastym pod względem powierzchni.

Białystok pełni funkcję administracyjnego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego centrum regionu. Miasto z przyległymi gminami tworzy aglomerację białostocką.

Spis treści

[edytuj] Geografia

Uwarunkowania geograficzne (miasto leży w sąsiedztwie Białorusi, Litwy i Rosji) i historyczne sprawiły, że Białystok jest miejscem, gdzie od wieków żyli wspólnie ludzie różnych kultur, wyznań i narodowości. To ukształtowało specyficzny charakter miasta.

Stacjonuje tu 18 Brygada Obrony Terytorialnej (ul. Kawaleryjska).

[edytuj] Położenie geograficzne

Według podziału fizyczno-geograficznego Jerzego Kondrackiego Białystok leży w makroregionie Nizina Północnopodlaska, w zachodniej części mezoregionu zwanego Wysoczyzną Białostocką.

[edytuj] Klimat

Zgodnie z podziałem rolniczo-klimatycznym Polski Romualda Gumińskiego, Białystok położony jest w dzielnicy podlaskiej. Klimat jej jest wyraźnie chłodniejszy od innych dzielnic nizinnych. Średnie temperatury stycznia mieszczą się w granicach od -4 do -6°C, należą one do najniższych w Polsce. Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7°C. Liczba dni mroźnych wynosi od 50 do 60, z przymrozkami od 110 do 138 dni, a czas zalegania pokrywy śnieżnej od 90 do 110 dni. Średnie sumy opadów rocznych oscylują wokół wartości 550 mm, a okres wegetacyjny trwa 200 do 210 dni.[potrzebne źródło]

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Historia Białegostoku, getto białostockie.

[edytuj] Przyroda

Znajduje się w obszarze funkcjonującym pod nazwą Zielone Płuca Polski (dawne tereny województw: białostockiego, łomżyńskiego, olsztyńskiego, ostrołęckiego i suwalskiego). Około 32% jego powierzchni zajmują tereny zielone. Parki i skwery oraz 1779 ha lasów znajdujących się w granicach miasta tworzą specyficzny i zdrowy mikroklimat. W obrębie Białegostoku znajdują się dwa rezerwaty przyrody o powierzchni łącznej 105 ha, będące pozostałościami Puszczy Knyszyńskiej. W granicach aglomeracji znalazł się również fragment Narwiańskiego Parku Narodowego. Takie usytuowanie rezerwatów przyrody w bezpośrednim sąsiedztwie miasta jest unikatowe. Ze względu na te walory w 1993 roku Białystok jako pierwszy w Polsce został przyjęty do międzynarodowego projektu Sieci Zdrowych Miast prowadzonego przez Światową Organizację Zdrowia.

[edytuj] Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Białegostoku.
  • Wykres liczby ludności miasta Białystoku na przestrzeni ostatnich 150 lat[2]

Największą populację Białystok odnotował w 2006 r. – wg danych GUS 294 830 mieszkańców[3].

Według danych z 31 grudnia 200729, miasto liczyło 294 143 mieszkańców, z czego kobiet 156 323, mężczyzn 137 820. Cechą charakterystyczną mieszkańców jest gwara białostocka.

[edytuj] Mniejszości narodowe

[edytuj] Białorusini

Białystok to ośrodek kulturalno-społeczny Białorusinów (według spisu powszechnego mieszka ich tutaj prawie 7,5 tys., co stanowi 2,5% mieszkańców Białegostoku). Działają tu Konsulat Białorusi oraz takie organizacje jak: Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Związek Młodzieży Białoruskiej, Związek Białoruski w RP, Białoruskie Stowarzyszenie Literackie "Białowieża", Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Stowarzyszenie Dziennikarzy Białoruskich, Białoruskie Zrzeszenie Studentów, Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Białoruś, Towarzystwo Kultury Białoruskiej. W Białymstoku odbywają się także ogólnopolskie imprezy kulturalne m.in. Festiwal "Piosenka Białoruska" oraz Święto Kultury Białoruskiej. Działa niezależne białoruskie Radio Racja, nadające sygnał także na Białoruś. Wydawane są tu białoruskie czasopisma: Niwa, Białoruskie Zeszyty Historyczne, Pravincyja oraz Czasopis.

[edytuj] Rosjanie

Rosjanie to mniejszość narodowa, która liczy około 10-15 tys. osób, mieszkających głównie w Białymstoku, na Suwalszczyźnie i Mazurach. W Białymstoku działa ich główna organizacja – Rosyjskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe, organizujące Dni Kultury Rosyjskiej.

[edytuj] Tatarzy

W Białymstoku mieszka ok. 1800 Tatarów. Działa Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej (oddział podlaski), wydawane jest czasopismo "Życie Tatarskie". Być może powstanie w stolicy województwa podlaskiego Instytut Historii Tatarów.

[edytuj] Pozostałe narodowości

W Białymstoku mieszkają również: Romowie (działa Centralna Rada Romów w Polsce, ukazuje się ich miesięcznik "Rrom p-o Drom") oraz Ukraińcy (według spisu powszechnego w Białymstoku mieszka 417 Ukraińców, działają: Związek Ukraińców Podlasia, Związek Ukraińskiej Młodzieży Niezależnej).

[edytuj] Religia

[edytuj] Chrześcijaństwo

Katolicyzm

Miasto jest stolicą metropolii białostockiej Kościoła rzymskokatolickiego. Miasto posiada 36 parafii, które znajdują się 6 dekanatach.

Prawosławie

Miasto jest stolicą diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Białystok jest największym skupiskiem wyznawców prawosławia w Polsce. Istnieje tu 11 parafii prawosławnych. Działają m.in. Centrum Kultury Prawosławnej, Radio Orthodoxia, Bractwo św. Cyryla i Metodego, Bractwo Młodzieży Prawosławnej, Chór AKSION oraz Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia "Eleos". Diecezja posiada także własną przychodnię. Wydawane są czasopisma: "Arche. Wiadomości Bractwa", "Fos" oraz "Przegląd Prawosławny". Odbywają się liczne prawosławne festiwale, m.in. Międzynarodowy Festiwal Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej oraz Białostockie Dni Muzyki Cerkiewnej. W strukturach Uniwersytetu w Białymstoku działa Katedra Teologii Prawosławnej. W pobliskim Supraślu znajduje się męski Klasztor Zwiastowania NMP, a w Białymstoku – żeński Klasztor Narodzenia NMP oraz największa w Polsce cerkiew. Od 2007 r. w Białymstoku działa Prawosławna Szkoła Podstawowa im. św. Cyryla i Metodego. Na razie w szkole jest jedna klasa.

Protestantyzm

W Białymstoku działalność prowadzą następujące kościoły protestanckie: parafia luterańska, 2 zbory zielonoświątkowe, zbór baptystów, zbór Kościoła Bożego w Chrystusie oraz zbór Adwentystów Dnia Siódmego.

Inne znane wyznania

W Białymstoku istnieją Sale Królestwa Świadków Jehowy oraz zbór Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (mormoni).

[edytuj] Judaizm

Do 1939 roku w Białymstoku mieszkało 80 tysięcy Żydów, funkcjonowało ponad 60 synagog oraz innych placówek żydowskich.

Zobacz też: Synagogi Białegostoku.

[edytuj] Islam

W stolicy województwa mieszkają również muzułmanie ponad 2 tys. (gł. Tatarzy). Działa tu Centrum Islamskie, Dom Modlitwy oraz organizacje: Muzułmańska Gmina Wyznaniowa, Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich oraz Muzułmańskie Stowarzyszenie Kształtowania Kulturalnego. Wydawane jest czasopismo "Pamięć i trwanie". Budowane jest także Centrum Kultury Islamu oraz meczet.

[edytuj] Inne grupy religijne

W Białymstoku działają także buddyjski Ośrodek Karma Kagyu i Białostocka Grupa Zen.

[edytuj] Administracja

Miasto ma status powiatu grodzkiego. Mieszkańcy Białegostoku wybierają do swojej Rady Miasta 28 radnych. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Siedziba władz miasta znajduje się na ul. Słonimskiej.

Prezydenci Białegostoku:

W 2007 roku władze miasta powołały do życia Młodzieżowa Rada Miasta, która jest organem samorządowym młodzieży zamieszkałej na terenie Białegostoku i uczącej się w szkołach gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych w mieście. Młodzieżowa Rada jest apolitycznym organem konsultacyjnym dla organów samorządu miejskiego[4].

Miasto jest stolicą województwa podlaskiego, Urząd Wojewódzki mieści się na ulicy Mickiewicza. Miasto jest siedzibą starostwa powiatu białostockiego.

Białystok należy do kilku organizacji miejskich: Unia Metropolii Polskich, Euroregion Niemen, Fundacja Zielone Płuca Polski (siedziba), Eurocities.

[edytuj] Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnym artykule: podział administracyjny Białegostoku.

Zgodnie z uchwalonym podziałem administracyjnym, Białystok podzielony jest na 28 osiedli, z których każde posiada swoją radę i zarząd. Do zadań organów osiedla należy dbanie o potrzeby mieszkańców, m.in. załatwianie spraw związanych z życiem osiedla, zapewnianie ścisłego współdziałania z organami władz miasta w sprawach związanych z osiedlem, wyrażanie opinii, o które zwrócą się organy miasta, organizowanie prac mieszkańców na rzecz osiedla, współdziałanie z jednostkami organizacyjnymi.

[edytuj] Architektura

[edytuj] Zabytki

Budynki o architekturze renesansowej:

Budynki o architekturze barokowej:

Budynki o architekturze XIX wieku:

Budynki o architekturze XX wieku:

[edytuj] Kultura

W Białymstoku działa ponad 570 organizacji pozarządowych (w tym 56 towarzystw i związków m.in. Białostockie Towarzystwo Naukowe, Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne).

[edytuj] Muzea i galerie

Białystok jest największym ośrodkiem kulturalnym w północno-wschodniej Polsce. Działa tu największe w województwie Muzeum Podlaskie, posiadające oddziały w Białymstoku (Muzeum Historyczne, Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego, Białostockie Muzeum Wsi), Choroszczy (Muzeum Wnętrz Pałacowych), Supraślu, Tykocinie oraz Bielsku Podlaskim. Oprócz niego w Białymstoku działają: Muzeum Wojska oraz Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu w Białymstoku. Mieści się tu również jedna z najlepszych polskich galerii sztuki współczesnej – Galeria Arsenał. Drugą miejską galerią jest Galeria im. Sleńdzińskich, posiadająca największy w Polsce zbiór dzieł sztuki i pamiątek archiwalnych polskiego rodu artystów z Wilna. Ponadto działa tu 19 prywatnych galerii sztuki.

[edytuj] Teatry i filharmonia

Dzięki Białostockiemu Teatrowi Lalek oraz Wydziałowi Sztuki Lalkarskiej warszawskiej Akademii Teatralnej Białystok uzyskał miano polskiego centrum sztuki lalkarskiej. Oprócz BTL-u istnieje tu także Teatr Dramatyczny oraz kilkanaście teatrów prywatnych (w tym Teatr Wierszalin z Supraśla oraz teatr K3 z Białegostoku). Miasto posiada również filharmonię. Miasto wraz z Urzędem Marszałkowskim planuje budowę Europejskiego Centrum Muzyki i Sztuki, w skład którego wchodzić mają: Opera i Filharmonia Podlaska, rozbudowany teatr lalek oraz multikino.

[edytuj] Chóry

[edytuj] Kina

[edytuj] Inne ośrodki kultury

W Białymstoku działa kilkanaście bibliotek – największe z nich to Książnica Podlaska oraz Biblioteka Uniwersytecka. Osoby starsze i niepełnosprawne mogą bezpłatnie korzystać z biblioteki Fundacji Edukacji i Twórczości, która oferuję usługę „książka na telefon” skierowaną do osób nie będących w stanie dotrzeć osobiście do wypożyczalni. Pozostałe instytucje kulturalne to m.in. Białostocki Ośrodek Kultury, Centrum Kultury Prawosławnej, Dom Kultury "Śródmieście", Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury oraz Młodzieżowy Dom Kultury

[edytuj] Ważniejsze wydarzenia miejskie

Festiwale mniejszości narodowych:

  • Ogólnopolski Festiwal "Piosenka Białoruska"
  • Festiwal Piosenki Polskiej i Białoruskiej "Białystok – Grodno"
  • Święto Kultury Białoruskiej
  • Dni Kultury Rosyjskiej
  • Festiwal Kultury Ukraińskiej Na Podlasiu "Podlaska Jesień"

[edytuj] Gospodarka Białegostoku

Białystok jest dużym ośrodkiem przemysłu włókienniczego, rozwinięty jest też przemysł elektromaszynowy (elektroniczny, maszynowy i metalowy), drzewny, spożywczy (największy w Polsce Polmos), materiałów budowlanych, huta szkła oraz elektrociepłownia.

Miasto jest ośrodkiem handlu głównie ze wschodem. Działa tu Centrum Promocji Rynku Wschodniego. W Białymstoku odbywają się międzynarodowe Targi Tekstylno-Odzieżowe, Żywności i Przetwórstwa, Konsumpcyjne, Rolno-Spożywcze.

W Białymstoku znajduje się: 7 hipermarketów, 27 supermarketów, 7 galerie handlowe, 19 marketów elektronicznych, marketów budowlano-dekoracyjnych.

[edytuj] Komunikacja

Widok na XIX-wieczny dworzec PKP

Białystok to największy węzeł komunikacyjny północno-wschodniej Polski. Przez miasto przebiega linia kolejowa o znaczeniu europejskim Warszawa – Suwałki – Kowno – Ryga – Tallinn, która krzyżuje się tu z linią kolejową Ełk – Czeremcha – Siedlce. Białystok posiada bezpośrednie połączenia kolejowe między innymi z: Warszawą, Olsztynem, Bydgoszczą, Gdańskiem, Poznańiem, Wrocławiem. Pociągi lokalne docierają do Suwałk, Ełku, Sokółki, Kuźnicy, Czeremchy i Małkini. Dobrze rozwinięta jest również komunikacja autobusowa. Dominującą pozycję na rynku przewozów autobusowych ma przedsiębiorstwo PKS Białystok, które utrzymuje wiele linii dalekobieżnych ( m.in. do Warszawy, Zakopanego, Zielonej Góry, Gdańska, Szczecina, Lublina, Gołdapi, Suwałk) oraz lokalnych do większości miast i wsi województwa podlaskiego. Coraz większą rolę odgrywają też przewoźnicy prywatni obsługujący połączenia m.in. do Warszawy, Moniek, Bielska Podlaskiego, Czeremchy, Czarnej Białostockiej i Tykocina oraz Krynek.

[edytuj] Deptak – Plac Miejski

Istniejący deptak na Spółdzielczej.
W budowie na Suraskiej
Drugie zdjęcie, z deptakiem na Suraskiej w budowie.

Pod koniec roku 2007 otwarto Plac Miejski za Ratuszem (pomiędzy ul. Suraską i Rynkiem Kościuszki). W marcu 2008 r. UM przedstawił plan remontu ścisłego centrum. Według tego planu w roku 2009 Rynek Kościuszki, Suraska i Kilińskiego zostaną przekształcone w Deptak Miejski (jako część Rynku Miejskiego). Plac zostanie wyłożony kostką i płytami granitowymi , znajdzie się tam stylowe oświetlenie oraz donice z kwiatami i ławki.

[edytuj] Drogi

Przez Białystok przebiega międzynarodowa drogowa trasa europejska E67, pokrywająca się na terenie kraju z drogą krajową nr 8 (oznaczaną wcześniej jako DK8), łącząca kraje Europy Zachodniej ze Skandynawią, znana też pod nazwą Via Baltica. W mieście krzyżuje się ona z drogą krajową nr 19 (wcześniej DK19). Planowana jest ich rozbudowa do standardu dróg ekspresowych: S19 oraz S8. Z Białegostoku biegnie również droga krajowa nr 65,którą można dojechać do przejścia granicznego z Białorusią(Bobrowniki-Bierestowica).

[edytuj] Kolej

Zobacz więcej w osobnym artykule: Białystok (stacja kolejowa).

[edytuj] Komunikacja miejska

Aglomerację białostocką obsługuje Urząd Miasta w Białymstoku (Wydział Transportu Miejskiego). Białystok jest największym miastem w Polsce posiadającym tylko jeden rodzaj komunikacji miejskiej (autobusową). W ramach komunikacji organizowanej przez UM w Białymstoku operują trzy przedsiębiorstwa autobusowe: Komunalny Zakład Komunikacyjny, Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej oraz Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, jeszcze istniała spółka BIATRA. W lutym 2004 funkcje Zakładu Obsługi Komunikacji Miejskiej, który zajmował się organizacją komunikacji, sprzedażą biletów oraz nadzorem spółek autobusowych, przejął Zarząd Dróg i Transportu (ZDT lub ZDiT) a w czerwcu 2006 Wydział Transportu Miejskiego. W marcu 2007 Wydział Transportu Miejskiego został połączony z Wydziałem Dróg Miejskich, w wyniku czego powstał Departament Dróg i Transportu (DT lub DDT). Od początku roku 2007 w stosunku do komunikacji miejskiej w Białymstoku używana jest nazwa Białostocka Komunikacja Miejska (BKM). Obecnie Białystok jest największym miastem w Polsce, które posiada tylko jeden rodzaj trakcji w komunikacji zbiorowej. Istnieją tam 34 linie autobusowe. W 2005 roku została uruchomiona przez KZK komercyjna linia regionalna "B" na trasie Białystok – Borsukówka (koło Knyszyna).

Białostocka komunikacja miejska wyróżnia się prowadzeniem mobilnego systemu informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących – Ginger.

Z początkiem kwietnia 2008 r. pracownicy komunikacji miejskiej we współpracy z białostockimi informatykami jako pierwsi w Polsce uruchomili także planner podróży komunikacji miejskiej oparty na algorytmach Google Transit (http://www.google.com/transit), na potrzeby projektu stworzono witrynę http://www.bkmplaner.pl umożliwiającą planowanie podróży białostocką komunikacją miejską w oparciu o algorytmy Google Transit.

Od czerwca 2008 roku kursuje pierwsza w Białymstoku bezpłatna linia autobusowa z Dworca PKP przez Piłsudskiego , Os. Piasta Towarowa , Wasilkowska do Galerii Podlaskiej przy ul. Wysockiego , trasa powrotna biegnie ul. Wasilkowska Sienkiewicza i Piłsudskiego . Po linii kursują specjalnie oznakowane autobusy . Autobusy kursują średnio co godzinę. zobacz także: autobusy miejskie w Białymstoku

[edytuj] Infrastruktura rowerowa

W Białymstoku od połowy lat 90. wybudowano ponad 20 km dróg rowerowych. Większość z nich istnieje na osiedlach położonych na zachód od centrum miasta (Zielone Wzgórza, Wysoki Stoczek), lecz przyjęty w połowie lat 90. XX w. tzw. AZ Plan zakłada pokrycie całego miasta gęstą siecią ścieżek. Obecnie przy prawie każdej większej inwestycji drogowej jest tworzona wydzielona droga dla rowerów.

Białostockie drogi dla rowerów są krytykowane przez użytkowników – najczęstsze zastrzeżenia dotyczą nawierzchni z kostki betonowej, braku ciągłości ścieżek, braku łuków na zakrętach ciągów oraz wysokich krawężników na przejazdach rowerowych. Od 2003 r. w białostoccy rowerzyści protestując przeciwko lekceważącemu stosunkowi władz do spraw rowerowych uczestniczą w Masie Krytycznej.

[edytuj] Lotnisko

Na obszarze miasta istnieje lotnisko sportowe Aeroklubu Białostockiego. Od wielu lat trwają dyskusje co do miejsca lokalizacji, celowości i zakresu działania nowego lotniska, gdyż z uwagi na położenie miasta nie będzie miało ono charakteru portu lotniczego.

[edytuj] Lokalne media

[edytuj] Telewizja

[edytuj] Radio

[edytuj] Prasa codzienna

[edytuj] Magazyny bezpłatne

[edytuj] Inne

  • Polska Agencja Prasowa – Oddział w Białymstoku
  • Bialystok Online.pl Portal Miejski
  • Portal informacyjny województwa podlaskiego
  • Bstok.pl Miejski Portal Informacyjny
  • Baza Doradztwa Budowlanego BDB www.bdb.com.pl – ogólnopolski serwis budowlany
  • Echo Bojar – kwartalnik sublokalny
  • Jagiellonia – magazyn sympatyków Jagiellonii Białystok
  • Chochla – magazyn dla wielbicieli gastronomii

[edytuj] Edukacja i nauka

[edytuj] Wyższe uczelnie

[edytuj] Instytucje Naukowo-Badawcze