Mazowsze
Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Historyczną Stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu – prawa miejskie – 1237.
Nazwa krainy pierwotnie brzmiała Mazow (por. łac. Mazovia) i stanowiła albo nazwę dzierżawczą od nazwy osobowej Maz (por. Mazury), oznaczającej człowieka mieszkającego w błotach ('umazanego'), albo nazwę topograficzną, oznaczającą 'błotnisty kraj'. Pojawiała się także forma Mazosze (od słowa Mazoch, którym nazywano mieszkańców Mazowsza), natomiast Mazowsze jest rezultatem kontaminacji tych dwóch form[1].
Historyk Marcin Kromer oraz Alessandro Guagnini uważali, że nazwa Mazowsze pochodzi od imienia Miecława Maslausza albo Mazosza, cześnika Mieszko II Lamberta, który zbiegł na Węgry.
Spis treści |
[edytuj] Historia
[edytuj] Osadnictwo
Wczesnośredniowieczne osadnictwo mazowieckie skupiało się na lewym brzegu Wisły, w okolicach dzisiejszej Rawy, skąd kolonizowano prawobrzeżne obszary rzeki: północny - rejon między Skrwą a Narwią i wschodni - obszar nad Bugiem i środkową Narwią. W tym okresie na Mazowszu powstawały wyłącznie osady otwarte. Dopiero w X-XI wieku zaczęto wznosić pierwsze grody, jednak ta działalność była już związana z panowaniem Polan.
[edytuj] W państwie Piastów
Nie wiadomo kiedy dokładnie ziemie mazowieckie zostały przyłączone do państwa wielkopolskich Polan. Z całą pewnością można stwierdzić tylko tyle, że nastąpiło to w latach 960-990[2]. W okresie wczesnopiastowskim na terenie Mazowsza nie utworzono osobnej diecezji, wcielając północne Mazowsze do archidiecezji gnieźnieńskiej, a południowe do diecezji poznańskiej. Dopiero w roku 1075 założono biskupstwo mazowieckie ze stolicą w Płocku (najstarsze miasto Mazowsza, prawa miejskie - 1237), obejmujące ziemie podlegające wcześniej archidiecezji gnieźnieńskiej. Południowe ziemie Mazowsza, w wyniku reorganizacji struktury kościelnej w 1124 roku, pozostawiono przy biskupstwie poznańskim, tworząc archidiakonat czerski, od 1406 archidiakonat warszawski. W czasie bezkrólewia i zamętu spowodowanego reakcją pogańską namiestnik Mazowsza jeszcze z nadania Mieszka II Miecław próbował w latach 1037-1047 opierając się terytorialnie na Mazowszu stworzyć konkurencyjny wobec Piastów ośrodek władzy państwowej. Próby te zostały ostatecznie zdławione w latach 40. XI wieku przez Kazimierza Odnowiciela przy pomocy rycerzy cesarza niemieckiego. W 1047 wojska Masława złożone w większości ze zbiegłych wcześniej na Mazowsze mieszkańców sąsiednich ziem pokonane zostały w serii potyczek zbrojnych między innymi pod Ciechanowem, w której ginie Masław. Po wygranym konflikcie Piastowie przystąpili do wzmożonego zwalczania pogańskich ośrodków i kultów, niszczenia nowo powstałych pogańskich świątyń i posągów oraz rozbudowy administracji kościelnej i odbudowy zniszczonych lub porzuconych kościołów.
[edytuj] Księstwo Mazowieckie
W 1138 Mazowsze przypadło Bolesławowi IV Kędzierzawemu. Na początku XIII w. stało się dzielnicą należącą do Konrada, brata Leszka Białego i od tego czasu stanowiło odrębną całość pod względem dynastycznym, politycznym i prawnym. W tym okresie wykształcił się podział Mazowsza na trzy regiony: ziemię rawską, ziemię płocką i ziemię warszawsko-czerską. Od 1374/1381 do 1429 na tej ostatniej panował Janusz I, który przeniósł jej stolicę do Warszawy; zasłużył się ponadto lokowaniem na pn.-ws. (okolice Łomży) wielu miast i wsi, do czego przyczyniło się zażegnanie zagrożenia ze strony Litwy po Unii Krewskiej.
[edytuj] Powrót do Korony
W miarę wymierania książąt poszczególne ziemie powracały do Korony: rawska w 1462 po śmierci Władysława II i Siemowita IV, płocka w 1495 po śmierci księcia Janusza II, warszawsko-czerska w 1526. 10 września 1526 sejm mazowiecki złożył przysięgę na wierność królowi polskiemu, oficjalnie potwierdzając inkorporację Mazowsza do Korony.
24 grudnia 1529 sejm walny w Piotrkowie ogłosił inkorporację Mazowsza do Królestwa Polskiego. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony, zachowano podział na trzy regiony; województwo rawskie, województwo płockie i województwo mazowieckie. Województwo rawskie składało się z trzech ziem: rawskiej, sochaczewskiej i gostynińskiej. Województwo płockie dzieliło się na 8 powiatów: płocki, bielski, raciąski, sierpecki, płoński, szreński,niedzborski i mławski. Trzy ostatnie, jako że leżały między Wkrą, Łydynią a Prusami, nosiły miano ziemi zawkrzeńskiej. Województwo mazowieckie składało się z ziem: czerskiej, warszawskiej, wiskiej, wyszogrodzkiej, zakroczymskiej, ciechanowskiej, łomżyńskiej, różańskiej, liwskiej i nurskiej.
Zamki królewskie, w których urzędowali (także sezonowo) władcy po inkorporacji, znajdowały się w Warszawie, Płocku i Łomży.
W XVI w. była to najgęściej zaludniona kraina na ziemiach polskich, z której pochodził główny żywioł zasiedlający Mazury, Podlasie, Litwę, Ruś [3], a także Prusy.
[edytuj] Podział terytorialny
W lustracjach królewszczyzn z XVI wieku w skład Mazowsza wchodziły ówczesne trzy województwa: mazowieckie, płockie i rawskie, które dzieliły się na 33 powiaty. Ówczesny podział prezentuje poniższe zestawienie tabelaryczne (pisownia oryginalna).[4]
| Województwo | Powiat | Uwagi |
|---|---|---|
| Płockie | Płocki | Ziemia płocka |
| Bielski | ||
| Płoński | ||
| Raciążski | ||
| Sierpski | ||
| Szreński | Ziemia zawkrzańska | |
| Mławski | ||
| Niedzborski | ||
| Rawskie | Sochaczewski | Ziemia sochaczewska |
| Rawski | Ziemia rawska | |
| Gostyński | Ziemia gostynińska | |
| Mazowieckie | Czerski | Ziemia czerska |
| Grojecki | ||
| Warecki | ||
| Warszawski | Ziemia warszawska | |
| Wyszogrodzki | Ziemia wyszogrodzka | |
| Zakroczymski | Ziemia zakroczymska | |
| Nowomiejski | ||
| Ciechanowski | Ziemia ciechanowska | |
| Przasnyski | ||
| Sąchocki | ||
| Wizki | Ziemia wizka | |
| Wąsoski | ||
| Łomżyński | Ziemia łomżyńska | |
| Kolneński | ||
| Zambrowski | ||
| Ostrołęcki | ||
| Różański | Ziemia makowska | |
| Makowski | ||
| Nurski | Ziemia nurska | |
| Ostrowski | ||
| Kamieniecki | ||
| Liwski | Ziemia liwska |
[edytuj] Zobacz też
- Województwo mazowieckie
- Księstwo Mazowieckie
- krainy geograficzne w Polsce
- krainy historyczne w Polsce
- Mazowszanie
- Miecław
- Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca "Mazowsze"
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mazowsze w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI (Malczyce – Netreba) z 1885 r.
- szlachta mazowiecka
- Wielkie Księstwo Mazowsza (strona pisana w dialekcie mazowieckim)
Przypisy
- ↑ S. Hrabec, Jeszcze raz o nazwie Mazowsze, [w:] Onomastica nr 7, r. IV, z. 2, Wrocław 1958
- ↑ Szczur, Historia Polski. Średniowiecze. Kraków 2002, s. 34.
- ↑ " Mazowsze zasługuje na uwagę ze względu uzdolnień kolonizacyjnych ludności, które to plemię zapędzały na Ruś Czerwoną, w ziemię bialską, więc w sadyby dawnych Jadźwingów, na Podole. Wszędzie jednakże swoje plemienne cechy, a chociażby nazwę Mazurzy. Do dziś dnia (Tatomir Geografija Galicji 1876. str. 59) między Rabą a lewym brzegiem Sanu ludność miejscowa nosi nazwę Mazurów, z których część pod nazwą Grębowiaków (Lisowiaków al. Borowców) siedzi między Wisłą, dolnym Sanem po Mielec, i Leżajsk. Mamy zaś ślady, że w 1373 w Sanockiem nad Sanem, z daru księcia Władysława Opolczyka, a wówczas pana Rusi (lwowskiej) otrzymał wieś Jabłonicę Przybysław syn Fala z ziemi łęczyckiej (AGZ t. VII, str. 15-16)..." [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI. III. Etnografia i stosunki społeczne. str. 191.
- ↑ Adolf Pawiński: Mazowsze. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1895, ss. 1-5, seria: Źródła dziejowe : Polska XVI wieku. [dostęp 2009-06-23].
meble kuchenne Do twarzy Targi midzynarodowe 5hair.com noclegi nad morzem
| Szef HP stracił stanowisko przez romans z aktorką (wideo) |
|
W niedzielę aktorka Jodie Fisher oświadczyła, że była molestowana seksualnie przez byłego szefa HP, Marka Hurda. Hurd złożył rezygnację ze swojego stanowiska.
|
| Nowy smartfon Blackberry Torch 9800 (wideo) |
|
Firma Research in Motion wspólnie z AT&T zaprezentowała we wtorek nowego smartfona Blackberry Torch 9800. Jest to pierwszy model Blackberry, który jest wyposażony zarówno w ekran dotykowy, jak i wysuwaną klawiaturę QWERTY.
|
| Android lepszy niż iPhone (wideo) |
|
W poniedziałek, firma Nielsen Company opublikowała raport, z którego wynika, że w USA telefony z systemem Google Android są popularniejsze niż iPhone.
|
| Panel prezesów - konferencja Internet 2k10 (część 4) |
|
Dyskusja o wizjach przyszłości, o tym co nas czeka w następnej dekadzie w internecie. Skład panelistów: Tomasz Józefacki, członek zarządu, Agora, Arkadiusz Pernal, prezes zarządu, Nasza Klasa, Tomasz Jażdżyński, prezes zarządu, Interia.pl, Grzegorz Tomasiak, prezes zarządu, Wirtualna Polska, Michał Brański, członek zarządu, Grupa o2, Łukasz Wejchert, prezes zarządu Grupa Onet.pl, wiceprezes zarządu TVN.
|
| Panel prezesów - konferencja Internet 2k10 (część 3) |
|
Dyskusja o wizjach przyszłości, o tym co nas czeka w następnej dekadzie w internecie. Skład panelistów: Tomasz Józefacki, członek zarządu, Agora, Arkadiusz Pernal, prezes zarządu, Nasza Klasa, Tomasz Jażdżyński, prezes zarządu, Interia.pl, Grzegorz Tomasiak, prezes zarządu, Wirtualna Polska, Michał Brański, członek zarządu, Grupa o2, Łukasz Wejchert, prezes zarządu Grupa Onet.pl, wiceprezes zarządu TVN.
|
SErr:128 SErr:128 angielski