Z Wikipedii

Wilkierz (daw.niem. Willekür - samowola) - uchwała władz miejskich (rada miejska, ława sądowa) w miastach lokowanych na prawie niemieckim.

Od XVI wieku wilkierzami lub ordynacjami nazywano również akty regulujące ustrój wsi wydawane przez właścicieli. Analogicznie do miast niektóre zgromadzenia wiejskie mogły wydawać wilkierze zatwierdzane przez właściciela wsi, a uzupełniające nadane przepisy.

Pierwotne pospólstwo, zwoływane przez wójta, uchwalało postanowienia lokalne, o ile one mieściły się w ramach prawa magdeburskiego. Uchwały te, zwane wilkierzami, wymagały zatwierdzenia przez władzę państwową, z początku przez samego księcia, następnie przez króla. Po pewnym czasie pospólstwo poczynało być zbyt liczne, toteż wilkierze wychodziły tylko od starszych, t. j. od zwierzchników cechowych i kupieckich, zwoływanych w tym celu, i nie wymagają już potwierdzenia od władzy państwowej, reprezentowanej przez wojewodę w miastach większych, przez starostę po mniejszych. Były zastrzeżone niektóre tylko sprawy, w których wilkierz zawsze zatwierdzenia takiego wymagał.

W Krakowie, gdzie bezpośrednia ingerencja królewska znaczyła najwięcej, zapadło w roku 1418 postanowienie Władysława Jagiełły, jako pospólstwo ma wybierać 16 delegatów, po połowie z kupców (drobniejszych) i z rzemieślników, a delegacja ta ma odtąd należeć do rady. Bez zezwolenia tej delegacji nie można było uchwalać wilkierzy, ani nakładać podatku; co więcej, rada winna corocznie zdawać przed nimi sprawę z rachunków miejskich.

Od XVI wieku wilkierzami lub ordynacjami nazywano również akty regulujące ustrój wsi wydawane przez właścicieli. Analogicznie do miast niektóre zgromadzenia wiejskie mogły wydawać wilkierze zatwierdzane przez właściciela wsi, a uzupełniające nadane przepisy.

[edytuj] Wilkierze

• 1502 - wilkierz rady miejskiej w Kaliszu nakazujÄ…cy utrzymywanie przy każdym domu sprzÄ™tu przeciwpożarowego,
• 1540 - Wilkier GitterczwaÅ‚dzki za prozbÄ… Jego M-ci ksiÄ™dza Achaca kanonika warmiÅ„skiego a administratora olstiÅ„skiego od wielebnej kapituÅ‚y FrÄ…borskiej ustanowiony, potwierdzony i nadany wszystkiemu powiatu olstyÅ„skiemu, aby dla lepszego porzÄ…dku, zgody, jednoÅ›ci i pożytku na wsiach w artikuÅ‚ach niżej naznaczonych pod winÄ… na urzÄ™dach soÅ‚tysow i radzkich byÅ‚ chowany i trzymany. Teraz znowu w polski jÄ™zyk wedle starodawnego egzemplarza niemieckiego pisanego przetÅ‚umaczony i podzieleniem artikuÅ‚ow albo rozdziaÅ‚ow ozdobiony przez ksiÄ™dza Jakuba TuÅ‚awskiego plebana GitterczwaÅ‚dzkiego z dozwoleniem M-ci ksiÄ™dza Jerzego Marqurdta kanonika warmiÅ„skiego administratora olsztyÅ„skiego w roku paÅ„skim 1639,
• 1552 - podczas obrad w Wilnie, Król Zygmunt II August potwierdziÅ‚ wilkierze prawa magdeburskiego. (The Plebiscite or H.R.H. City of Wilno Wilkierz, Dubinski, 2899-312),
• 1599 - wilkierz królewskiego miasta Tczewa,
• 1676 - wilkierz starostwa gniewskiego, [w:] Archiwum Komisji Prawniczej, t. IX, Kraków 1938,
• 1767 - wilkierz dla starostwa puckiego (Zagórze, Rumia, starosty Ignacego Przebendowskiego .

[edytuj] Źródła

• Wilkierz miasta Tczewa z 1599 r., Zeszyty Naukowe WydziaÅ‚u Prawa i Administracji UG, Nr 12, Prawo, 1984, s. 129-139, ( współautor A.Elszkowska- -Maciejewska );
• Zbiory wilkierzy w miastach paÅ„stwa zakonnego do 1454 r. i Prus Królewskich lokowanych na prawie cheÅ‚miÅ„skim, GdaÅ„sk 1989, ss.250;
• Wilkierz gdaÅ„ski z czasów krzyżackich (1435-1448), GdaÅ„skie Studia z Dziejów Åšredniowiecza, Nr 5, GdaÅ„sk-Koszalin 1998, s. 117-134;
• Wilkierze miasta Koszalina, Studia BaÅ‚tyckie, Administracja, Nr 7, Koszalin 1998, s. 129-150;
• Wilkierz Starogardu GdaÅ„skiego z 1619, w : Historia Integra, KsiÄ™ga PamiÄ…tkowa ofiarowana Prof. StanisÅ‚awowi Salmonowiczowi, ToruÅ„ 2001, s.189-204
• Wilkierze miasta Torunia, PoznaÅ„ 1997, ss.151
• Ustawodawstwo wilkierzowe miast regionu gdaÅ„skiego i jego stosunek do prawa cheÅ‚miÅ„skiego, Studia Culmensia Historico-Iuridica ( KsiÄ™ga PamiÄ…tkowa 750-lecia Prawa CheÅ‚miÅ„skiego), T. 2, ToruÅ„ 1988, s. 327-363;
• Wilkierze miasta Torunia, Varia Iuridico-Historica, Koszalin 1990, s. 20-38;
• Wilkierze miast lokowanych na prawie cheÅ‚miÅ„skim w paÅ„stwie Zakonnym (do 1454 r.), Studia Culmensia Historico-Iuridica ( KsiÄ™ga PamiÄ…tkowa 750-lecia Prawa CheÅ‚miÅ„skiego), T. 1, ToruÅ„ 1990, s. 361-392;
• Wilkierze miasta Koszalina, Studia BaÅ‚tyckie, Administracja, Nr 7, Koszalin 1998, s. 129-150

[edytuj] Zobacz też

• KsiÄ™ga przyjęć do prawa miejskiego

[edytuj] Linki zewnętrzne

• http://www.gietrzwald.bil-wm.pl/index.php?inf=1&idsl=1 Wilkierz GierzwaÅ‚du
• http://www.naszekaszuby.pl/modules/artykuly/print.php?articleid=115