Wisła – Warszawa

Wisła

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: miasto Wisła oraz inne znaczenia tego słowa.
Wisła
Wisła
Wisła z Wawelu
Lokalizacja Europa
Polska Polska
Źródło Barania Góra w Beskidzie Śląskim
1107 m n.p.m.
49°36'21″N 19°00'13″E / 49.60583, 19.00361
Ujście Zatoka Gdańska (Morze Bałtyckie)
jako ujście przyjęto ujście Przekopu Wisły
54°21'42″N 18°57'07″E / 54.36167, 18.95194
Długość 1047 km
Powierzchnia zlewni 194 424 km²
Największe dopływy San, Wieprz, Narew
Średni roczny przepływ 1080 m³/s przy ujściu
mapa
Mapa dorzecza Wisły
Mapa dorzecza Wisły
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1106 m n.p.m., na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Zasadniczy kierunek biegu Wisły jest południkowy.

Wisła przepływa przez wiele polskich miast, w kolejności: Oświęcim, Kraków, Tarnobrzeg, Sandomierz, Puławy, Dęblin, Warszawa, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Świecie, Grudziądz, Tczew i Gdańsk. Wisła posiada deltę i uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Średni przepływ roczny (przy ujściu rzeki) wynosi 1054 m³/s, a maksymalna różnica stanów wody – 10 m.[potrzebne źródło]

Spis treści

[edytuj] Przebieg

Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m. (Czarna Wisełka) i 1080 m n.p.m. (Biała Wisełka)[1], na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim.

Wisła ma dwa potoki źródłowe: Białą Wisełkę oraz główny górny bieg Czarną Wisełkę[2]. Obydwa uchodzą do Jeziora Czerniańskiego, od którego rzeka płynie już jako Wisła.

Bieg Wisły umownie dzieli się na 3 odcinki[potrzebne źródło]:

  • górny, od źródeł do Sandomierza,
  • środkowy, od Sandomierza do ujścia Narwi z Bugiem,
  • dolny, od ujścia Narwi aż po własne ujście do Bałtyku.

[edytuj] Zbiorniki na Wiśle

[edytuj] Delta Wisły

W miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę zwaną Żuławami. W miejscowości Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Do XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na główne wschodnie ramię Wisłę Elbląską i mniejsze zachodnie ramię Wisłę Gdańską. Od roku 1371 głównym ramieniem stała się Wisła Gdańska. Po powodzi w 1840 roku tworzy się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1890-1895 wykonano przekop koło Świbna.

[edytuj] Dorzecze

Ujście Narwi do Wisły w Nowym Dworze Mazowieckim
Information icon.svg Osobny artykuł: Dorzecze Wisły.

Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194 424 km² (w Polsce 168,7 tys. km²)[potrzebne źródło]. Urzeźbienie dorzecza Wisły charakteryzuje średnie wzniesienie 270 m n.p.m., przy czym przeważająca część dorzecza (55%) położona jest na wysokościach 100-200 m n.p.m.; od 100-300 m zawiera się ponad 3/4 dorzecza[potrzebne źródło]. Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach). Cechą dorzecza Wisły jest asymetria – w znacznej mierze konsekwencja kierunku nachylenia Niżu Środkowoeuropejskiego ku północnemu zachodowi i kierunku spływu wód lodowcowych, przy równocześnie znacznej predyspozycji w budowie starszego podłoża. Asymetria dorzecza (prawostronnego do lewostronnego): 73-27%[potrzebne źródło].

[edytuj] Przyroda

Wisła przepływająca przez Ustroń

Dolina rzeczna Wisły przebiega przez wiele kompleksów leśnych (np. Puszcza Sandomierska).

[edytuj] Zanieczyszczenie

Zanieczyszczenie Wisły jest bardzo duże: na 894 km kontrolowanego biegu rzeki aż 93% jest nadmiernie zanieczyszczona, a 7% (między Radomką i Świdrem) ma III klasę czystości[potrzebne źródło]. Rocznie Wisła transportuje do Bałtyku około 2,2 mln m³ rumowiska rzecznego, w tym m.in. około 5 tys. ton soli dziennie z kopalni węgla kamiennego, rośnie w niej także zanieczyszczenie bakteryjne[potrzebne źródło]. Zanieczyszczenie Wisły to większość ścieki pochodzące z rolnictwa[potrzebne źródło].

Według danych World Wildlife Fund, wody Wisły na 56% długości biegu nie mieszczą się w żadnej klasie czystości[3].

Według danych Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska w ciągu 2006 roku poprzez Wisłę do Morza Bałtyckiego trafiła duża ilość metali ciężkich, tj.: 106,1 ton cynku, 73,5 tony miedzi, 101,7 ton niklu, 27,1 tony ołowiu, 9,1 tony kadmu, 17,0 ton chromu oraz 8,5 tony rtęci[4].

[edytuj] Żegluga rzeczna

Question book-4.svg
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2008-02.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Statek na Wiśle w Krakowie

Wisła jest żeglowna na długości 940 km[potrzebne źródło]. Jesienią żeglugę utrudniają lub wręcz uniemożliwiają tzw. niżówki, czyli okresowe obniżanie się poziomu wód w rzekach.

Już pod koniec listopada na Wiśle pojawiają się zjawiska lodowe[potrzebne źródło]. Początkowo występują w okolicy Narwi i Drwęcy, najpóźniej docierają do górnego odcinka rzeki. Lód pokrywa Wisłę od drugiej połowy stycznia do końca lutego[potrzebne źródło]. Topniejący lód prowadzi do zatorów śryżowych w okolicy Góry Kalwarii, a niżej do powodzi.

Wisła jest połączona za pomocą kanałów z:

[edytuj] Wisła w sieci międzynarodowych dróg wodnych

Information icon.svg Osobny artykuł: Śródlądowe drogi wodne.

W 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)[5] ustalono sieć europejskiego systemu dróg wodnych. Fragmenty rzeki Wisły zaliczono do dwóch dróg wodnych międzynarodowego znaczenia[6]:

[edytuj] Powodzie i regulacja rzeki

Question book-4.svg
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2008-02.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Wisła wystąpiła z brzegów w Warszawie – sierpień 2004

Wody Wisły często wzbierają, powodując powodzie. W górnym biegu rzeki dzieje się tak zwykle w lipcu, pod wpływem obfitych opadów w górach, a w środkowym i dolnym biegu w marcu, pod wpływem roztopów wiosennych. Naturalny polder zalewowy na Nizinie Ciechocińskiej zalewany jest często dwukrotnie – wiosną i latem w rejonie Otłoczyna, gdzie znajduje się naturalny bród przez Wisłę (szlak bursztynowy).

W historii dochodziło wielokrotnie do katastrofalnych powodzi, m.in. w latach: 1813, 1844, 1888, 1934, 1960, 1997, 2001. Aby im zapobiec powstały zbiorniki retencyjne na dopływach w górnym biegu, w niższych partiach jest kanalizowana (koło Krakowa, planowane są także stopnie wodne w Wyszogrodzie, Płocku, Ciechocinku, Solcu Kujawskim, Chełmnie, Opaleniu i Tczewie), a w odcinku środkowym postępuje regulacja, jednak całościowa regulacja jest oprotestowywana jako zagrożenie dla unikalnego na skalę Europy środowiska naturalnego. Na Wiśle jest jeden stopień wodny i elektrownia wodna we Włocławku.

[edytuj] Hydronimia

Toruń z Wisłą wg Meriana z 1641

W starożytności Wisła była opisywana przez geografów jako np. Vistla i Vistula, a jej najdawniejszą formę można rekonstruować jako *Wīstlā[potrzebne źródło]. Dawniej próbowano tłumaczyć nazwę jako celtycką, germańską czy słowiańską, czy wykazać związek z pierwiastkiem *weys "płynąć", lecz z braku nawiązań w toponimii i braku morfemu *Wīstl- w historycznych językach, można przyjąć, że jest to nazwa przejęta przez ludy indoeuropejskie od wcześniejszych mieszkańców. Wincenty Kadłubek nazywał Wisłę Vandalus, wyprowadzając nazwę rzeki od imienia Wandy, a tę od wyrazu vanduo, oznaczającą w jęz. litewskim wodę. Natomiast Jan Długosz w Annales seu cronicae incliti ... nazywa Wisłę rzeką Białą "a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ab aquae condorem Alba aqua ... nominatur".

[edytuj] Urbanizacja

Brzeg Wisły w gminie Solec nad Wisłą
Wisła w Kazimierzu Dolnym
Wisła w Płocku
Dolina Wisły w okolicach Torunia
Wisła w Małopolsce Mędrzechów
Stopień wodny na Wiśle we Włocławku

Miejscowości położone nad Wisłą:

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ #www.home.umk.pl/~geopolar/stacja/wisla.htm
  2. ↑ Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 1: Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5. 
  3. ↑ Co zagraża Wiśle? (pol.). World Wildlife Fund. [dostęp 2009-09-28].
  4. ↑ Tab. 6 /98/. Odpływ metali ciężkich rzekami do Morza Bałtyckiego według województw w 2006. W: Rocznik statystyczny gospodarki morskiej. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2007-12, s. 244. Cytat: "Wyniki Państwowego Monitoringu Środowiska w zakresie Monitoringu Wód" – Inspekcja Ochrony Środowiska. 
  5. ↑ #www.mi.gov.pl/files/0/105/Analizapotrzebinwestycyjnych1.pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródladowej na rzece Odrze w latach 2007-2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Sródladowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, str. 25
  6. ↑ #www.mi.gov.pl/files/0/105/Analizapotrzebinwestycyjnych1.pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródladowej na rzece Odrze w latach 2007-2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Sródladowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, str. 26

[edytuj] Linki zewnętrzne

Wikisłownik
Zobacz hasło Wisła w Wikisłowniku
Commons-logo.svg
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Wisła




Sprztanie biur 411 The Abyssinians kwiaciarnia warszawa 2Pac
Msza w intencji ks. Gancarczyka
W intencji redaktora ks. Marka Gancarczyka i dzieła „Gościa Niedzielnego” modlono się 14 marca w kościele pw. św. Maksymiliana Kolbego w Bielsku-Białej Aleksandrowicach.
Grudzień'09- luty2010- kolejne wyniki słuchalności
Prezentujemy kolejne wyniki stacji katolickich na 5 spośród głownych rynków w kraju. Badanie Radio Track - KBR MillwardBrown SMG/KRC za okres grudzień 2009- luty 2010.
Radio, które niesie Nadzieję- rozmowa z dyrektorem Radia Nadzieja, ks. kan. Krzysztofem Jurczakiem
O funkcjonowaniu łomżyńskiej rozgłośni radiowej, roli mediów we współczesnym świecie oraz nadziei z Krzyża wypływającej, opowiada ks. kan. Krzysztof Jurczak, dyrektor Radia Nadzieja.
"Ta sama krew Cię skropiła..."
W środku Gór Świętokrzyskich, 40 km na wschód od Kielc, na szczycie lesistej góry Łysiec klasztor o 1000-letniej tradycji kryje najcenniejszą relikwię, jaka znajduje się na terenie Polski – fragmenty krzyża, na którym umarł Jezus Chrystus- pisze Katarzyna Woynarowska w najnowszej "Niedzieli".
Grudzień'09- luty'2010: słuchalność stacji katolickich
1,85%- to wynik Radia Maryja, jaki ta stacja uzyskała w rynku słuchalności w przedziale grudzień 2009- luty 2010- wynika z najnowszej fali badania Radio Track- KBR MillwardBrown SMG/KRC. Rok wcześniej stacja oo. redemptorystów uzyskała 2,03% udziałów. Poniżej prezentujemy także wyniki stacji katolickich z 3 spośród największych polskich aglomeracji.

Tak czy inaczej - Hey xbox live gold 3 Samsung TS-L462D Firmware M000 Driver for Windows powiększenie piersi Kotły termowizja